Projectbeschrijving

Inleiding

De projectgroep Routeplanners is een projectgroep van de werkgroep Kaartgebruik van de Nederlandse Vereniging voor Kartografie. Voor elke beschrijving van de doelstelling van de projectgroep en de invulling van uit te voeren projecten moet het gebruik van kaarten in routeplanners door de uiteindelijke gebruikers daarom het uitgangspunt vormen.

Doelstelling projectgroep

Het vergaren en verspreiden van kennis over de rol en het gebruik van kaarten in routeplanners ter bevordering van de effectiviteit van die kaarten vanuit het oogpunt van de routeplannergebruiker.

Onderzoeksproject

Opzetten van een concreet gebruikersonderzoek als vervolg op het onderzoek dat reeds als afstudeerproject is verricht door Eddie Poppe. Daarbij wordt gedacht aan een gebruikersonderzoek waarbij proefpersonen opdrachten moeten oplossen met behulp van één of meerdere routeplanner(s).

Onderzoeksvragen

De algemene onderzoeksvraag luidt: Op welke wijze en in welke mate functioneert het kaartbeeld bij de beantwoording van de gebruikersvraag: Hoe te komen van plaats A naar plaats B?

deelvragen zijn:

Welke verschillende categorieën routeplannergebruikers kunnen onderscheiden worden op basis van de gebruiksdoeleinden van de routeplanners, en wat zijn hun eigenschappen?
Welke stadia kunnen worden onderscheiden in het proces van het gebruik van routeplanners (vanaf het plannen van de route tot en met het volgen van de route)?
Zijn er verschillen in de wijze waarop het kaartbeeld in routeplanners functioneert voor de verschillende categorieën gebruikers in de verschillende stadia van het gebruiksproces?
Wat is voor de verschillende categorieën routeplannergebruikers en in de verschillende stadia van het gebruiksproces de relatie tussen het routekaartje en de routebeschrijving? Met andere woorden, welke gebruikers hebben in welk stadium behoefte aan een routekaart, dan wel een routebeschrijving? Worden routebeschrijving en routekaart naast elkaar gebruikt? Zo ja, tegelijk of opeenvolgend?
Wat is de invloed van individuele eigenschappen van routeplannergebruikers op het gebruik van routekaartjes in routeplanners?
Welke informatie kan op een routekaartje worden weergegeven en welk belang hechten de verschillende categorieën routeplannergebruikers aan die informatie in de verschillende stadia van het gebruiksproces? Welke oriëntatiepunten zijn bijvoorbeeld van belang? Is er ook informatie die beter in de routebeschrijving opgenomen kan worden?
Kan de uitvoering van de routekaartjes aangepast worden aan de specifieke gebruikssituatie of aan de individuele eigenschappen van de routeplannergebruikers?
Kunnen de toegepaste symbolen zodanig ontworpen worden dat de verschillende categorieën routeplannergebruikers er de gewenste en juiste informatie aan kunnen ontlenen?
Moeten de gegenereerde routekaarten wel "geografisch" zijn, of voldoet een schematische netwerkkaart ook voor de gebruikers (of misschien nog wel beter)? Zo ja, hoe zou die schematische netwerkkaart er dan uit moeten zien?
Is er een rol weggelegd voor het kaartbeeld als interface naar andere informatie, zoals toeristische informatie en verkeersinformatie?
Hoe kan (op historische feiten gebaseerde) verkeersinformatie worden weergegeven in de kaart? En is het wel noodzakelijk om deze informatie weer te geven? Zo ja, moeten we dan bijvoorbeeld gebruik maken van dynamische visualisatiemethoden (met bijvoorbeeld een slider bar voor de verschillende tijdstippen op een dag)?
Wat is voor de verschillende categorieën gebruikers het belang van grootschalige en kleinschalige kaarten in de verschillende stadia van het gebruiksproces? Zijn er behalve detailkaarten op de grootste schaal (straatniveau) en overzichtskaarten van de gehele route op de kleinste schaal ook nog kaartbeelden nodig op tussenliggende schalen?
Welke informatie kan het beste op welk schaalniveau worden weergegeven?
Wat zijn voor de gebruikers de implicaties van de overgang van het gebruik van routekaarten op het beeldscherm thuis naar routekaarten op papier (formaat A4) voor gebruik onderweg?

Hypothesen met betrekking tot de rol van de kaart in routeplanners

Er zijn verschillende categorieën gebruikers van routeplanners met verschillende eigenschappen.
Er zijn twee stadia in het gebruik van routeplanners: het plannen van de route vooraf en het volgen van de geplande route onderweg.
Kaartbeelden kunnen behulpzaam zijn bij het vaststellen van begin-, eind- en (eventueel) tussenlocaties.
Alle informatie die van belang is voor het volgen van een geplande route, alsmede oriëntatiepunten, moeten worden opgenomen in de routekaarten, voor zover de schaal dat toelaat.
Het routekaartje geeft een noodzakelijk overzicht van de resulterende geplande route (voor een snelle vergelijking met de mental route).
Eenvoudige detailkaartjes kunnen stappen in de routebeschrijving verduidelijken.
Routekaartjes functioneren ook als interface naar andere, niet-routegebonden informatie.
Het toevoegen van (op historische feiten gebaseerde) verkeersinformatie aan het kaartbeeld is gewenst en mogelijk.
Routekaartjes en de routebeschrijving functioneren in routeplanners op verschillende wijze(n) en in verschillende mate voor verschillende categorieën routeplannergebruikers in de verschillende stadia van het gebruiksproces.
Individuele eigenschappen van routeplannergebruikers zijn van invloed op de mate en wijze van gebruik van routekaarten.
Routeplannergebruikers hebben behoefte aan een kartografische weergave van de geplande route op verschillende schalen.
Routeplannergebruikers hebben onderweg behoefte aan eenvoudigere routekaartjes dan thuis achter de PC.
De uitvoering van routekaartjes kan en moet worden aangepast aan de specifieke gebruikssituatie of aan de individuele eigenschappen van de routeplannergebruikers.
Een schematische netwerkkaart voldoet beter dan een geografische routekaart.

Vorm van het onderzoek

Het onderzoek kan plaatsvinden ten tijde van het NVK-congres op 18 en 19 april op het ITC in Enschede, met de deelnemers van dat congres als proefpersonen. Zoals destijds de deelnemers aan een congres in Helvoirt door de projectgroep Fietskaarten op de (huur-)fiets werden gezet om verschillende fietskaarten uit te testen, kunnen er nu pc’s worden ingezet voor een gebruikersonderzoek van routeplanners. Wellicht kan er bij onderzoek ook gebruik gemaakt worden van het CentERpanel, een telepanel van 3000 huishoudens, die gedurende een half uur per week kunnen worden bevraagd via het Internet. Onderzoek via het Web is wellicht mogelijk via de site van de ANWB (aanbod Willemijn Simon van Leeuwen), of via de site van Locatienet.

Beperkingen

Voor het onderzoek moeten keuzes gemaakt worden, omdat we niet te veel tegelijk kunnen aanpakken:

Met betrekking tot het gebruik van kaartbeelden bij routeplanners zijn twee fasen te onderscheiden: het vooraf plannen van een route en het daarna volgen van de geplande route. We richten ons op beide fasen.
We richten ons op routeplanners voor automobilisten op Internet en cd-rom, thuis geraadpleegd op de pc.
Voor het volgen van de geplande route gaan we er vooralsnog alleen van uit dat er (een) kaartje(s) wordt (worden) afgedrukt voor gebruik in de auto.
Vooralsnog besteden we géén aandacht aan in-car navigatiesystemen, en toepassingen van het mobiele Internet (WAP, PDA, location based services, et cetera). Dit betekent onder meer dat we nu nog niet kijken naar de mogelijke integratie van actuele verkeersinformatie. Dit kunnen overigens deelprojecten zijn voor de tweede fase (waarin ook weer de nadruk komt te liggen op de rol van kaartbeelden, ditmaal op kleine schermpjes).
Wellicht moeten we ons ook nog beperken tot bepaalde gebruiksdoeleinden.

Resultaten

Alvorens de aandacht specifiek gericht wordt op de rol en het gebruik van kaarten in routeplanners, worden eerst opgesteld:

profielen van de verschillende gebruikersgroepen met verschillende wensen en eisen
een overzicht van de fasering in het gebruik van routeplanners

Aanbevelingen ter bevordering van de effectiviteit van kaartbeelden in routeplanners. Bijvoorbeeld:

Welke kaartbeelden zijn wanneer nodig voor de gebruiker?
Welke informatie moet er in die kaartbeelden voorkomen (bijvoorbeeld welke oriëntatiepunten)?
Hoe moet die informatie zijn weergegeven?
Welke kaartschalen zijn gewenst?
Hoe kan er worden ingespeeld op de verschillende categorieën gebruikers?
Hoe kunnen kaart en routebeschrijving optimaal op elkaar worden afgestemd?
Op welke manier fungeren kaartbeelden als interface naar andere informatie?
Hoe kunnen routekaarten zodanig ontworpen worden dat ze zowel op scherm als op papier goed leesbaar zijn?

Nevenactiviteiten

Om tegemoet te komen aan de doelstelling van de projectgroep, en ter ondersteuning van het onderzoeksproject, worden tevens de volgende activiteiten ontplooid door alle leden gezamenlijk:

Bijdragen aan het bijhouden en eventueel aanvullen van de lijst van routeplanners die door Eddie Poppe al op het Web is gezet.
coördinatie en inleveradres: Eddie Poppe
Bijdragen aan de website van de projectgroep Routeplanners.
webmaster en inleveradres: Corné van Elzakker
Opstellen en bijhouden van een bestand aan literatuur referenties en URL's met informatie met betrekking tot de doelstelling van de projectgroep, toegankelijk te maken via de website.
coördinatie en inleveradres: Eddie Poppe

Corné van Elzakker en Eddie Poppe, 15 oktober 2001